Van zoeken tot lezen
Het verband in één zin: een literatuurstudie is een trechter — je zoekt breed, beoordeelt wat je vindt, en leest alleen grondig wat de trechter overleeft. Wie die volgorde omdraait en meteen het eerste artikel van voor naar achter leest, raakt tijd kwijt aan de verkeerde bron.
LiteratuuronderzoekLiteratuuronderzoek — Bestaande bronnen zoeken, op betrouwbaarheid beoordelen en met elkaar vergelijken. Klik voor meer → is bijna altijd de eerste deelvraag van je onderzoek: wat is er al bekend? Dat zoek je niet op met de gewone zoekmachine — die vindt nieuwsberichten, meningen en verkooppraatjes, en zet ze door elkaar — maar met zoekmachines die alleen wetenschappelijke bronnen doorzoeken. Ook daar vind je op één zoekterm duizenden artikelen. De kunst is niet om er méér te vinden, maar om snel te bepalen welke drie of vier de moeite waard zijn.
De drie fasen
| Fase | Wat doe je? | Gereedschap | Tijd per bron |
|---|---|---|---|
| Zoeken | Treffers verzamelen met goede zoektermen en vanuit één goed artikel verder zoeken | Zoektermen, Google Scholar, Semantic Scholar, sneeuwbalmethode, betaalmuren | Seconden |
| Beoordelen | Bepalen of een bron te vertrouwen is, wat zijn plek in het vakgebied is en wie erachter zit | Peer review, auteurvolgorde, citaties, h-index, een onderzoeker onderzoeken | Een tot vijf minuten |
| Lezen | Steeds dieper: eerst de samenvatting, dan de structuur, dan alles | Abstract scannen, skimmen, deep reading, literatuurmatrix | 30 seconden tot 3 uur |
Waarom de volgorde ertoe doet
Elke fase gooit bronnen weg, en dat is precies de bedoeling. Van vijftig treffers houd je er na het scannen van de samenvattingen misschien twaalf over, na het beoordelen acht, na het skimmen drie. Die drie lees je grondig. Zo besteed je je uren aan de bronnen die het verdienen, en niet aan het artikel dat toevallig bovenaan stond.
Wie de trechter overslaat, herkent zich in een van deze twee:
- De verzamelaar downloadt veertig pdf's, leest er geen een af, en schrijft uiteindelijk het theoretisch kader op basis van twee samenvattingen.
- De verdieper leest het eerste artikel drie uur lang, ontdekt dan pas dat het over iets anders gaat, en heeft geen tijd meer om verder te zoeken.
Lees pas grondig als je kunt uitleggen waaróm juist dit artikel. Kun je dat niet, dan zit je nog in de fase ervoor.
Wat je in dit hoofdstuk vindt
Het hoofdstuk volgt de trechter. Onder Zoeken leer je zoektermen maken en de twee grootste zoekmachines voor wetenschap gebruiken, plus de slimste manier om vanuit één goed artikel verder te komen en hoe je langs een betaalmuur komt. Onder Beoordelen leer je wat peer review, auteurvolgorde, citaties en de h-index wél en niet zeggen, en hoe je in vijf minuten de status van een onderzoeker nagaat. Onder Lezen staan de drie leesniveaus en het schema waarin je bijhoudt wat je vond. De afsluitende pagina Welke strategie wanneer? zet alles in één beslistabel.
Aan de slag
In de werkvorm Van vijftig naar drie doorloop je de hele trechter voor één deelvraag uit je eigen onderzoek, met een werkblad om je keuzes op vast te leggen.
Hangt samen met
- Literatuuronderzoek — de soort onderzoek waar dit hoofdstuk het gereedschap voor levert
- Beschrijvend-definiërend — de functie die je bijna altijd met literatuur beantwoordt
- Transparant — waarom je alles wat je vindt met bron vastlegt