Theoriegericht vs. ontwerpgericht
Het onderscheid tussen theoriegericht en ontwerpgericht onderzoek is gebaseerd op Wientjes, H., & Veenhoven, J. (2023). Eureka! Didactiek voor het leren onderzoeken in vwo én havo. Universiteit Utrecht. De tekst, voorbeelden en oefeningen op deze pagina zijn een eigen uitwerking. Meer over het boek ↗
Het verband in één zin: de eerste keuze van elk onderzoek is wil ik iets te weten komen (theoriegerichtTheoriegericht onderzoek — Onderzoek waarbij je iets te weten wilt komen; het resultaat is een onderbouwde conclusie. Klik voor meer →) of wil ik iets maken (ontwerpgerichtOntwerpgericht onderzoek — Onderzoek waarbij je een product maakt dat een probleem oplost, getoetst aan vooraf opgestelde eisen. Klik voor meer →) — en die keuze bepaalt hoe je hoofdvraagHoofdvraag — De centrale vraag van je onderzoek: een kennisvraag (theoriegericht) of een ontwerpvraag (ontwerpgericht). Klik voor meer →, je aanpak en je eindresultaat eruitzien.
De twee typen naast elkaar
| Theoriegericht | Ontwerpgericht | |
|---|---|---|
| Doel | Iets te weten komen | Een probleem oplossen met een product |
| Soort hoofdvraag | Kennisvraag: "Hoe zit het…?", "Welke invloed…?", "In hoeverre…?" | Ontwerpvraag: "Hoe kan ik … maken dat …?" |
| Wat stuurt je werk? | Deelvragen die samen de hoofdvraag beantwoorden (bij toetsend onderzoek ook een hypothese) | Vooraf opgestelde eisen waaraan je ontwerp moet voldoen |
| Eindresultaat | Onderbouwde conclusie | Werkend ontwerp of prototype + testresultaten |
| Geslaagd als… | Je vraag eerlijk en onderbouwd beantwoord is (ook als de uitkomst anders is dan verwacht) | Je product (grotendeels) aan de vooraf opgestelde eisen voldoet en je je keuzes kunt onderbouwen |
| Voorbeeld | Welke wachtwoorden worden het snelst gekraakt? | Hoe maak ik een tool die zwakke wachtwoorden herkent? |
Ze hebben elkaar nodig
In de praktijk staan de twee typen niet los van elkaar:
- In elk ontwerponderzoek zit theoriegericht onderzoek verstopt. Voordat je een telefoon-app ontwerpt, moet je eerst uitzoeken: waarom zitten scholieren zoveel op hun telefoon, en wat werkt volgens bestaand onderzoek om dat te verminderen? Dat vooronderzoek is theoriegericht.
- Theoriegericht onderzoek leidt vaak tot nieuwe ontwerpen. Als uit onderzoek blijkt dat meldingen de grootste afleider zijn, is dát het aanknopingspunt voor een ontwerp.
Hoe je van die keuze komt tot een scherpe hoofdvraag en deelvragen, staat in het hoofdstuk Onderzoeksvragen.
Kies bewust. Vind je het leuk om iets te bouwen? Formuleer dan een ontwerpvraag — maar plan ook tijd in voor het vooronderzoek en het testen. Wil je liever uitzoeken en meten? Kies dan een kennisvraag en maak die zo concreet mogelijk.
Oefenen: welk type is het?
Bepaal van elke hoofdvraag of die theoriegericht of ontwerpgericht is:
1In hoeverre beïnvloedt muziek tijdens het huiswerk maken de leerprestaties?
2Hoe kan ik een chatbot maken die vragen van brugklassers over het rooster beantwoordt?
3Welke factoren bepalen of een video op sociale media viraal gaat?
4Hoe ontwerp ik een schoolplein waar leerlingen meer bewegen?
5Waarom gebruiken jongeren steeds vaker een adblocker?
6Hoe ontwikkel ik een escaperoom die groep 7 leert over duurzaamheid?