Peer review
Peer review is de controle van een artikel door onafhankelijke vakgenoten (peers) vóór publicatie. Zij beoordelen of de methode deugt, of de conclusie uit de gegevens volgt en of het werk nieuw is. Pas na hun goedkeuring, vaak na aanpassingen, wordt het artikel geplaatst.
Waarom dit de eerste check is
Peer review is geen garantie dat een artikel klopt — beoordelaars missen fouten, en soms komt fraude er doorheen (denk aan de zaak-Stapel). Maar het is wel de minimale drempel: iemand met verstand van zaken heeft ernaar gekeken. Een bron die die drempel niet heeft genomen, moet jij zelf veel strenger beoordelen.
Waar een bron vandaan kan komen
| Soort bron | Peer review? | Hoe je ermee omgaat |
|---|---|---|
| Artikel in een wetenschappelijk tijdschrift | Ja | Standaardbron voor je theoretisch kader |
| Bijdrage aan een wetenschappelijke conferentie | Meestal, soms lichter | Gangbaar in informatica en techniek |
| Preprint (arXiv, bioRxiv, SSRN) | Nog niet | Nieuwste onderzoek, maar ongecontroleerd — vermeld dat erbij |
| Proefschrift of scriptie | Proefschrift: door een commissie; scriptie: door docenten | Bruikbaar, vooral de literatuurlijst |
| Rapport van een instituut (CBS, RIVM, SCP) | Intern gecontroleerd | Betrouwbaar voor cijfers en feiten |
| Nep-tijdschrift (predatory journal) | Beweert van wel, doet het niet | Vermijden |
Nep-tijdschriften herkennen
Sommige "tijdschriften" plaatsen alles zolang de auteur betaalt. Waarschuwingssignalen: het tijdschrift is onbekend, de website belooft publicatie binnen dagen, de naam lijkt op die van een echt tijdschrift, en de artikelen worden door bijna niemand geciteerd. Twijfel je, zoek dan het tijdschrift zelf op in Google Scholar: staan er artikelen in die anderen serieus nemen?
Je vermeldt bij een preprint dat het nog niet door vakgenoten is beoordeeld, en zoekt of er inmiddels een gepubliceerde versie is.
Je behandelt een blog, een preprint en een artikel uit een toptijdschrift als even zware bronnen omdat ze alle drie in Google Scholar stonden.
Twee informatici schreven in 2005 uit ergernis over spam een "artikel" van tien pagina's dat uit één zin bestond, eindeloos herhaald: Get me off your mailing list. Compleet met grafieken en een stroomschema van dezelfde zin. In 2014 stuurde een Australische onderzoeker het in bij het International Journal of Advanced Computer Technology, dat hem al maanden ongevraagd mailde. Het tijdschrift accepteerde het artikel, beoordeelde het als "uitstekend" en vroeg 150 dollar publicatiekosten.
Wat je hiervan leert: dat iets in een "tijdschrift" staat, betekent op zichzelf niets. Vraag je bij elke bron af wie hem gecontroleerd heeft.
Hangt samen met
- Citaties — de tweede check: wat doen andere onderzoekers ermee?
- Aanvaardbaar — wat er gebeurt als de controle faalt
- Literatuuronderzoek — "je conclusie is zo goed als je bronnen"