Aanvaardbaar
De behandeling van de spelregel aanvaardbaar is gebaseerd op Wientjes, H., & Veenhoven, J. (2023). Eureka! Didactiek voor het leren onderzoeken in vwo én havo, hoofdstuk 2, Wat is goed onderzoek. Universiteit Utrecht. De tekst, voorbeelden en oefeningen op deze pagina zijn een eigen uitwerking. Meer over het boek ↗
Onderzoek is aanvaardbaar als het ethisch verantwoord is: eerlijk uitgevoerd, met respect voor de mensen (en dieren en spullen) die erbij betrokken zijn.
Zo houd je je onderzoek aanvaardbaar
- Verzin of verfraai nooit resultaten. Ook niet "een beetje bijschaven" omdat de uitkomst tegenvalt. Een tegenvallende uitkomst eerlijk rapporteren is góéd onderzoek.
- Vraag toestemming. Deelnemers aan je enquête of test weten waar ze aan meedoen en doen vrijwillig mee. Zijn je deelnemers jonger dan 16, dan is volgens de privacywet (AVG) meestal ook toestemming van een ouder nodig — overleg met je begeleider hoe dat op jouw school geregeld is.
- Bescherm privacy. Verwerk antwoorden anoniem, deel geen herkenbare gegevens en bewaar niet meer dan je nodig hebt.
- Breng niemand in gevaar of verlegenheid. Geen experimenten die deelnemers kunnen schaden, geen vragen die onnodig kwetsen, geen tests die spullen van anderen slopen.
- Houd je aan de regels. Van school, van de wet (bijvoorbeeld het auteursrecht als je werk van anderen overneemt), en van de plek waar je onderzoek doet. Twijfel je? Overleg met je begeleider voordat je begint.
Je onderzoekt hoe makkelijk wachtwoorden van klasgenoten te raden zijn — door het gewoon te proberen op hun echte accounts, zonder dat ze het weten. Interessante vraag, onaanvaardbare methode. Aanvaardbaar alternatief: laat vrijwilligers een nep-wachtwoord aanmaken zoals ze dat gewend zijn, en test dáárop.
Vrijwilligers vullen anoniem je enquête in en weten waarvoor die is.
Stiekem filmen in de aula ‘omdat het maar voor school is’ — zonder toestemming schend je privacy.
Diederik Stapel was een gevierde Nederlandse hoogleraar sociale psychologie met opvallend mooie onderzoeksresultaten — tot in 2011 uitkwam dat hij jarenlang zijn data simpelweg had verzonnen. Hij vulde zelf de "enquêtes" in die zogenaamd door proefpersonen waren ingevuld. Het bedrog kwam uit doordat drie jonge onderzoekers uit zijn eigen omgeving aan de bel trokken: de resultaten waren te mooi om waar te zijn. Tientallen wetenschappelijke artikelen moesten worden teruggetrokken, promovendi die op zijn data hadden gebouwd zagen hun werk waardeloos worden, en de affaire werd wereldnieuws.
Wat je hiervan leert: verzonnen of opgepoetste resultaten vernietigen niet alleen je eigen onderzoek, maar ook het werk en vertrouwen van iedereen om je heen. Een tegenvallende uitkomst eerlijk rapporteren is altijd de betere keuze.
Hangt samen met
- De vier spelregels samen — aanvaardbaar is een van de vier spelregels
- Transparant — eerlijk rapporteren hoort bij allebei
- Observatie en interview — methoden waar toestemming en privacy direct spelen
- Auteursrecht — toestemming voor het werk van anderen, en portretrecht bij foto's van deelnemers