Universiteiten en AI

Het verband in één zin: aan elke Nederlandse universiteit mag je als student AI alleen inzetten zoals de docent dat toestaat, meld je altijd wat je hebt gebruikt en moet wat je inlevert van jezelf zijn — de verschillen zitten in het uitgangspunt, in de hulpmiddelen die je mag gebruiken en in de regels voor privacy.

Ga je straks studeren, dan krijg je in je eerste week te maken met regels voor ChatGPT en vergelijkbare chatbots. Op deze pagina zie je wat die regels zijn, waar ze per universiteit verschillen, en wat je er nu al aan hebt voor je profielwerkstuk.

Stand van oktober 2026

De regels voor AI in het onderwijs veranderen snel, en vaak hebben faculteiten en opleidingen nog eigen afspraken. Wil je een regel precies weten, volg dan de link naar het beleid in de tabel hieronder en lees de studiehandleiding van je vak.

Drie regels die overal gelden

1. De docent bepaalt per vak of opdracht wat mag. Toestemming in het ene vak geldt niet vanzelf voor het andere.
2. Je meldt altijd dat en hoe je AI hebt gebruikt, net zoals je een bron vermeldt.
3. Tekst van AI inleveren als je eigen werk is fraude, net als plagiaatPlagiaat — Werk of ideeën van een ander presenteren alsof ze van jou zijn, zonder bronvermelding. Klik voor meer →.

Wat mag meestal wel, en wat niet?

Wat precies mag, verschilt per vak. Maar als je de regels van de universiteiten naast elkaar legt, zie je dit patroon:

Je gebruikt AI om…	Meestal	Waarom
Een tekst te laten schrijven die je inlevert	Niet toegestaan	Dan lever je werk in dat niet van jou is: fraude
Een onderwerp te verkennen of te brainstormen	Vaak toegestaan, als je het meldt	AI als sparringpartner: het denkwerk en het schrijven doe je zelf
Uitleg te krijgen over iets wat je niet begrijpt	Vaak toegestaan	Zoals je een studiegenoot iets vraagt; controleer wel of de uitleg klopt
Je eigen tekst na te kijken op taal	Verschilt per vak	Kijk in de studiehandleiding of dit als AI-gebruik telt dat je moet melden
Bronnen te zoeken	Riskant	Chatbots verzinnen soms artikelen die niet bestaan; zoek bronnen in Google Scholar
Vertrouwelijke gegevens te verwerken, zoals interviews of namen	Niet zonder toestemming	Wat je in een chatbot stopt, kan buiten de universiteit terechtkomen

Per universiteit

Universiteit	Wat valt op?	Beleid
Universiteit van Amsterdam	AI in beoordeeld werk alleen met uitdrukkelijke toestemming van de docent. Studenten hebben een eigen AI-chatomgeving van de universiteit, waarin gegevens binnen de universiteit blijven (sinds 2025).	Beleidskader GenAI
Universiteit Utrecht	AI mag als de cursuscoördinator of examinator het toestaat. Een account bij een AI-dienst aanmaken met je universiteitsmail mag alleen bij diensten die de universiteit zelf aanbiedt. Eigen AI-chatomgeving sinds 2026.	AI-beleid voor studenten
Universiteit Leiden	Bij onder meer de Faculteit Geesteswetenschappen geldt "nee, tenzij": AI voor beoordeelde teksten en opdrachten mag niet, tenzij de docent het toestaat.	Richtlijnen GenAI bij toetsing
Wageningen University & Research	Kant-en-klare inhoud van AI in een opdracht geldt als onregelmatigheid, tenzij de opdracht het uitdrukkelijk toestaat. De universiteit zegt zelf nog geen definitieve visie te hebben en die samen met andere universiteiten te ontwikkelen.	Generatieve AI bij WUR
Maastricht University	Een universiteitsbreed kader dat past bij het probleemgestuurde onderwijs; faculteiten maken eigen regels, en bij sommige mag AI juist standaard. Geen vertrouwelijke gegevens of persoonsgegevens in AI-hulpmiddelen stoppen. De universiteit gebruikt zelf geen AI om te beoordelen of fraude op te sporen.	AI en onderwijs aan de UM
Vrije Universiteit Amsterdam	Uitgangspunt: niet gebruiken, tenzij de docent aangeeft of en hoe het mag; dat staat in de studiehandleiding of op Canvas. Het kader uit 2025 noemt leren omgaan met AI als doel voor alle studenten.	GenAI: jouw gebruik, onze verwachtingen
Rijksuniversiteit Groningen	Tien basisregels. Letterlijke AI-tekst inleveren mag nooit, en scores van AI-detectoren gelden uitdrukkelijk niet als bewijs van fraude.	AI in het onderwijs
Erasmus Universiteit Rotterdam	Je maakt en levert je eigen werk in, en meldt elk gebruik van AI. In de cursushandleiding staat hoeveel AI per vak is toegestaan.	Richtlijnen AI-gebruik
Radboud Universiteit	Negen regels voor iedereen aan de universiteit; opleidingen bepalen zelf hoe ze AI inpassen. Vraagt om Copilot Chat via het universiteitsaccount te gebruiken en raadt de gratis versies van ChatGPT en Gemini af.	GenAI in negen regels

Waar de verschillen zitten

• Het uitgangspunt. Bij de VU en bij onder meer de Leidse geesteswetenschappen is het "nee, tenzij": zonder toestemming van de docent mag het niet. Bij sommige faculteiten in Maastricht is het juist "ja, tenzij". De meeste universiteiten zitten ertussenin: de docent beslist per vak.
• De hulpmiddelen. De UvA en Utrecht hebben een eigen chatomgeving waarin je gegevens binnen de universiteit blijven. De Radboud vraagt om Copilot Chat via het universiteitsaccount. Gratis chatbots worden vaak afgeraden, omdat je dan minder zeker weet wat er met je gegevens gebeurt.
• Privacy. Persoonsgegevens, interviews en ander vertrouwelijk materiaal stop je niet zomaar in een chatbot. In Utrecht mag je met je universiteitsmail alleen een account aanmaken bij diensten die de universiteit zelf aanbiedt.
• Controle. In Groningen geldt de score van een AI-detector uitdrukkelijk niet als bewijs van fraude, en Maastricht zet zelf geen AI in om fraude op te sporen. Zulke detectoren maken veel fouten.

Hoe meld je dat je AI hebt gebruikt?

De precieze vorm staat in de studiehandleiding, maar een goede melding beantwoordt altijd drie vragen:

1. Welk hulpmiddel? Bijvoorbeeld: "ChatGPT" of "de AI-chat van de universiteit".
2. Waarvoor? Bijvoorbeeld: "om deelvragen te bedenken voor hoofdstuk 2" of "om mijn inleiding na te kijken op spelling".
3. Wat deed je met het resultaat? Bijvoorbeeld: "ik heb twee van de vijf suggesties gebruikt en zelf herschreven" of "ik heb elke bewering gecontroleerd in de bronnen".

Zo kan een lezer nagaan wat van jou is en wat niet — precies wat de spelregel transparant vraagt.

Valkuil: AI verzint bronnen

Vraag je een chatbot om bronnen, dan krijg je soms keurige verwijzingen naar artikelen die niet bestaan: een echte auteur, een echt tijdschrift, maar een verzonnen titel. Wie zo'n bron overneemt zonder te controleren, levert een verzonnen bron in. Zoek elke bron zelf op in Google Scholar of Semantic Scholar, en citeer alleen wat je zelf hebt gelezen.

✓ Dit is het wél

Je laat een chatbot vijf mogelijke deelvragen bedenken, kiest er zelf twee, herschrijft ze, en vermeldt in je verantwoording welk hulpmiddel je waarvoor gebruikte.

✗ Dit is het níét

Je laat een chatbot je theoretisch kader schrijven, neemt de literatuurlijst over zonder de artikelen op te zoeken, en levert alles in als eigen werk.

Een kritische stem

Niet iedereen vindt dat universiteiten AI zo snel moeten omarmen. In juni 2025 schreven Olivia Guest en Iris van Rooij, cognitiewetenschappers aan de Radboud Universiteit, een open brief aan de Nederlandse universiteiten: Stop the Uncritical Adoption of AI Technologies in Academia. Hun punt: universiteiten nemen AI-hulpmiddelen over alsof dat onvermijdelijk is, zonder kritisch te kijken naar wat dat doet met het onderwijs, met zelf leren denken en met de onafhankelijkheid van de wetenschap. Het laat zien dat de vraag niet alleen is wat er mag, maar ook wat verstandig is: wie een chatbot laat schrijven, oefent het schrijven zelf niet.

Wat betekent dit voor jouw werkstuk?

Voor je profielwerkstuk gelden de regels van jouw school, niet die van een universiteit. Maar de drie regels die universiteiten hanteren, zijn ook nu al een goede gewoonte: vraag wat mag, meld wat je gebruikt hebt, en lever alleen in wat je zelf hebt geschreven. Wie dat nu al doet, hoeft er op de universiteit niet meer aan te wennen.

Test jezelf

1Wat geldt bij alle negen universiteiten voor AI in beoordeeld werk?

2In vak A mocht je AI gebruiken om te brainstormen. In de studiehandleiding van vak B staat niets over AI. Wat doe je?

3Een chatbot geeft je drie artikelen met auteur, titel en tijdschrift. Wat is de beste volgende stap?

4Een AI-detector geeft aan dat een tekst "waarschijnlijk door AI geschreven" is. Wat zegt de Rijksuniversiteit Groningen daarover?

5Je wilt je interviews laten samenvatten door een gratis chatbot. Wat is het probleem?

Bronnen

De links naar het beleid van elke universiteit staan in de tabel Per universiteit. De open brief van Guest en Van Rooij: Stop the Uncritical Adoption of AI Technologies in Academia. Alle pagina's geraadpleegd in oktober 2026.

Hangt samen met

• Transparant — de spelregel achter "meld wat je gebruikt hebt"
• Aanvaardbaar — waarom eerlijk werken en privacy ertoe doen
• Google Scholar — waar je bronnen zoekt die echt bestaan
• Auteursrecht — van wie AI-output is, en waarom je niet zomaar een artikel in een chatbot stopt